Jednym z kluczowych etapów poprzedzających przedstawienie klientowi indywidualnej rekomendacji w ramach doradztwa inwestycyjnego jest zebranie informacji pozwalających ocenić, jakie rozwiązania mogą być odpowiednie do jego sytuacji. W praktyce odbywa się to m.in. poprzez ankietę MiFID, która pomaga uporządkować informacje dotyczące wiedzy i doświadczenia inwestycyjnego, sytuacji finansowej, celów, horyzontu inwestycyjnego oraz akceptowanego poziomu ryzyka.
Celem tego procesu nie jest wyeliminowanie ryzyka inwestycyjnego ani zagwarantowanie ochrony kapitału. Ma on natomiast ograniczać ryzyko przedstawienia klientowi rozwiązań, które byłyby nieodpowiednie z punktu widzenia jego sytuacji, potrzeb lub możliwości ponoszenia strat. W przypadku doradztwa inwestycyjnego przepisy wymagają pozyskania informacji dotyczących m.in. wiedzy i doświadczenia klienta, jego sytuacji finansowej oraz celów inwestycyjnych.
Dlaczego doradztwo inwestycyjne wiąże się z ankietą MiFID?
Ankieta MiFID II jest narzędziem służącym zebraniu informacji potrzebnych do przeprowadzenia oceny odpowiedniości. Pozwala określić między innymi poziom wiedzy inwestora, jego wcześniejsze doświadczenia z instrumentami finansowymi, sytuację finansową, zdolność do ponoszenia strat, cele inwestycyjne oraz poziom akceptowanego ryzyka.
Dzięki temu podmiot świadczący usługę może ocenić, czy określony instrument finansowy lub rozwiązanie inwestycyjne może być odpowiednie dla konkretnego klienta.
Profil inwestora nie powinien być utożsamiany wyłącznie z deklaracją typu „jestem inwestorem ostrożnym” albo „akceptuję wysokie ryzyko”. Na ostateczną ocenę wpływa kilka różnych elementów, które powinny być rozpatrywane łącznie.
Jeżeli podmiot świadczący doradztwo inwestycyjne nie uzyska informacji wymaganych do przeprowadzenia właściwej oceny odpowiedniości, możliwość przedstawienia indywidualnej rekomendacji może być ograniczona. Wymogi dotyczące oceny odpowiedniości stanowią jeden z podstawowych elementów regulacyjnych świadczenia tej usługi.
Jakie informacje tworzą profil inwestora?
Na profil inwestora wpływa wiele czynników. Jednym z nich jest planowany horyzont inwestycji, czyli okres, przez który inwestor zakłada utrzymanie zaangażowanego kapitału.
Istotne znaczenie ma również poziom straty, jaki klient jest gotowy zaakceptować, oraz jego rzeczywista zdolność finansowa do poniesienia takiej straty. Są to dwa powiązane, ale niekoniecznie identyczne zagadnienia.
W ankiecie MiFID analizowane mogą być również wcześniejsze doświadczenia z różnymi rodzajami instrumentów finansowych, np. funduszami inwestycyjnymi, obligacjami czy akcjami. Znaczenie ma zarówno znajomość poszczególnych rozwiązań, jak i wcześniejsza aktywność inwestycyjna.
Dopiero zestawienie informacji dotyczących:
- wiedzy i doświadczenia,
- sytuacji finansowej,
- zdolności do ponoszenia strat,
- celów inwestycyjnych,
- horyzontu inwestycji,
- akceptowanego poziomu ryzyka
pozwala na przeprowadzenie pełniejszej oceny sytuacji klienta.
Nazwy poszczególnych profili ryzyka mogą różnić się w zależności od metodologii stosowanej przez konkretną instytucję finansową. Dlatego samo określenie klienta jako inwestora „konserwatywnego”, „zrównoważonego” czy „dynamicznego” nie powinno zastępować właściwej oceny odpowiedniości.
Co następuje między ankietą MiFID, a rekomendacją inwestycyjną?
Po zebraniu wymaganych informacji podmiot świadczący doradztwo inwestycyjne może dokonać oceny odpowiedniości usługi lub instrumentu finansowego.
W przypadku doradztwa inwestycyjnego rekomendacja ma charakter zindywidualizowany i jest przygotowywana w oparciu o potrzeby i sytuację określonego klienta i może dotyczyć nabycia, zbycia lub innej czynności dotyczącej konkretnego instrumentu finansowego.
Przy ocenie poszczególnych rozwiązań znaczenie mogą mieć między innymi:
- poziom ryzyka,
- charakter i konstrukcja instrumentu,
- potencjalna zmienność jego wartości,
- płynność,
- koszty związane z inwestycją,
- zakładany horyzont,
- możliwość poniesienia straty,
- zgodność rozwiązania z celem inwestycyjnym klienta,
- a w przypadkach, w których mają zastosowanie odpowiednie regulacje również preferencje dotyczące zrównoważonego inwestowania.
W przypadku nieodpłatnego doradztwa inwestycyjnego dotyczącego jednostek uczestnictwa funduszy przepisy przewidują ocenę odpowiedniości instrumentu lub usługi na podstawie odpowiednich informacji o kliencie.
Co sprawdzić przed zaakceptowaniem rekomendacji inwestycyjnej?
Nawet jeśli dany instrument został uznany za odpowiedni w ramach procesu doradztwa inwestycyjnego, klient powinien dokładnie zapoznać się z jego charakterystyką.
Szczególną uwagę warto zwrócić na:
- poziom ryzyka inwestycyjnego,
- możliwość poniesienia straty,
- wszystkie istotne koszty i opłaty,
- płynność inwestycji,
- zasady nabycia i wyjścia z inwestycji,
- rekomendowany lub zakładany horyzont,
- charakter instrumentu i czynniki wpływające na jego wycenę.
Płynność inwestycji określa przede wszystkim możliwość i warunki wyjścia z danego instrumentu. Nie należy jej jednak utożsamiać z bezpieczeństwem kapitału. Także instrument o wysokiej płynności może zostać sprzedany w momencie, w którym jego wartość znajduje się istotnie poniżej ceny zakupu.
Dlatego ryzyko, płynność i potencjalna strata powinny być analizowane jako odrębne, choć wzajemnie powiązane elementy inwestycji.
Jakie są ograniczenia rekomendacji inwestycyjnej?
Rekomendacja inwestycyjna nie stanowi gwarancji osiągnięcia określonego wyniku finansowego. Nawet instrument prawidłowo dopasowany do sytuacji i profilu inwestora może okresowo tracić na wartości.
Ocena odpowiedniości opiera się na informacjach dotyczących klienta oraz na charakterystyce analizowanych instrumentów finansowych. Znaczenie ma więc zarówno jakość i aktualność informacji przekazanych przez klienta, jak i właściwa analiza instrumentów objętych zakresem danej usługi.
Posiadane przez specjalistów certyfikaty zawodowe mogą potwierdzać określony zakres wiedzy i kompetencji, jednak nie należy utożsamiać ich z zezwoleniem na samodzielne świadczenie regulowanej usługi inwestycyjnej. Zakres wykonywanych czynności wynika przede wszystkim z właściwych przepisów, uprawnień instytucji finansowej oraz zasad, na jakich dana osoba wykonuje czynności na jej rzecz.
Klient ma prawo nie skorzystać z przedstawionej rekomendacji. Ostateczna decyzja dotycząca wykonania określonej transakcji pozostaje po jego stronie, co nie zmienia obowiązków podmiotu świadczącego regulowaną usługę doradztwa inwestycyjnego.
Czy portfel inwestycyjny powinien być później monitorowany?
Sytuacja klienta oraz warunki rynkowe zmieniają się w czasie. Z tego względu portfel inwestycyjny warto okresowo analizować pod kątem zgodności z aktualnymi celami, horyzontem oraz poziomem akceptowanego ryzyka.
Nie oznacza to jednak automatycznie świadczenia usługi zarządzania portfelem. Doradztwo inwestycyjne i zarządzanie portfelem są odrębnymi usługami inwestycyjnymi.
Zakres dalszej obsługi klienta zależy od warunków konkretnej usługi. Jeżeli usługa obejmuje okresową ocenę odpowiedniości, aktualne informacje dotyczące sytuacji klienta lub zmiany dotyczące instrumentów mogą uzasadniać przeprowadzenie kolejnej analizy i jeżeli jest to właściwe, przedstawienie nowej rekomendacji.
Samo wykonanie transakcji na podstawie rekomendacji pozostaje decyzją klienta, o ile zawarta umowa nie dotyczy odrębnej usługi zarządzania portfelem.
Kiedy warto ponownie ocenić profil ryzyka?
Profil inwestora nie jest określany raz na całe życie. Istotna zmiana sytuacji klienta może mieć wpływ na jego cele inwestycyjne, możliwości finansowe, zdolność do ponoszenia strat lub akceptowany poziom ryzyka.
Do takich zmian mogą należeć przykładowo:
- istotna zmiana wysokości dochodów,
- utrata lub zmiana głównego źródła dochodu,
- istotna zmiana poziomu posiadanych aktywów lub zobowiązań,
- narodziny dziecka lub zmiana sytuacji rodzinnej,
- planowany zakup nieruchomości,
- zmiana celu inwestycyjnego,
- skrócenie horyzontu inwestowania,
- zbliżająca się emerytura.
Nie każda zmiana życiowa musi automatycznie powodować zmianę profilu inwestora. Powinna jednak skłonić do zastanowienia się, czy informacje będące podstawą wcześniejszej oceny nadal pozostają aktualne.
W regulacjach odnoszących się do doradztwa dotyczącego funduszy inwestycyjnych przewidziano konieczność oparcia oceny na odpowiednich, wiarygodnych i aktualnych informacjach dotyczących klienta.
Informacja dotycząca charakteru materiału i zakresu usług
Niniejszy materiał ma charakter wyłącznie edukacyjny i informacyjny. Nie stanowi indywidualnej rekomendacji inwestycyjnej ani oferty nabycia lub zbycia określonych instrumentów finansowych.
Autor współpracuje z Phinance S.A. Usługi regulowane są świadczone przez właściwe podmioty uprawnione, zgodnie z zakresem posiadanych przez nie zezwoleń, właściwymi regulaminami oraz zawartymi umowami.
W zakresie jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych Phinance S.A. świadczy usługę nieodpłatnego doradztwa inwestycyjnego na zasadach i w zakresie wynikającym z obowiązujących przepisów oraz regulacji wewnętrznych Phinance S.A.
W zakresie usług maklerskich świadczonych przez IPOPEMA Securities S.A., Phinance S.A. działa jako agent firmy inwestycyjnej IPOPEMA Securities S.A. Zakres czynności wykonywanych przy udziale poszczególnych osób wynika z odpowiednich umów, procedur i udzielonych upoważnień.
Pamiętaj, że inwestowanie wiąże się z ryzykiem, w tym z możliwością utraty części lub całości zainwestowanych środków. Historyczne wyniki inwestycyjne nie stanowią gwarancji osiągnięcia podobnych wyników w przyszłości.
Ankieta MiFID jest jednym z podstawowych elementów procesu oceny odpowiedniości, ponieważ pozwala zebrać informacje dotyczące wiedzy, doświadczenia, sytuacji finansowej, zdolności do ponoszenia strat, celów inwestycyjnych i akceptowanego poziomu ryzyka. Na tej podstawie podmiot uprawniony do świadczenia doradztwa inwestycyjnego może ocenić odpowiedniość określonych rozwiązań i jeżeli spełnione są wymagane warunki, przedstawić klientowi indywidualną rekomendację. Rekomendacja nie eliminuje ryzyka inwestycyjnego i nie gwarantuje zysku. Przed podjęciem decyzji klient powinien znać przede wszystkim ryzyko, koszty, płynność, horyzont oraz charakter danego instrumentu. Jeżeli sytuacja finansowa lub cele klienta istotnie się zmieniają, informacje będące podstawą wcześniejszej oceny mogą wymagać aktualizacji.
FAQ
Jakie informacje najbardziej wpływają na profil inwestora?
Znaczenie mają przede wszystkim cele i horyzont inwestycyjny, wiedza oraz doświadczenie, sytuacja finansowa, zdolność do ponoszenia strat i akceptowany poziom ryzyka. Dopiero ich łączna analiza pozwala uzyskać pełniejszy obraz sytuacji inwestora.
Co klient powinien sprawdzić w proponowanej inwestycji?
Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na ryzyko, możliwość poniesienia straty, koszty, płynność, zakładany horyzont oraz zasady wyjścia z inwestycji. Klient powinien również rozumieć, od jakich czynników zależy wartość danego instrumentu.
Czy rekomendacja inwestycyjna oznacza gwarancję wyniku?
Nie. Rekomendacja inwestycyjna nie gwarantuje zysku ani ochrony przed stratą. Jej zadaniem jest wskazanie rozwiązania ocenionego jako odpowiednie dla danego klienta na podstawie informacji zgromadzonych w ramach procesu oceny odpowiedniości.
Czy rekomendacja inwestycyjna oznacza zarządzanie portfelem?
Nie. Doradztwo inwestycyjne i zarządzanie portfelem to odrębne usługi. W ramach doradztwa klient otrzymuje indywidualną rekomendację, natomiast decyzja o wykonaniu transakcji pozostaje po jego stronie, o ile nie zawarł odrębnej umowy dotyczącej zarządzania portfelem.
Kiedy warto ponownie przeprowadzić ocenę profilu inwestora?
W szczególności wtedy, gdy istotnie zmienia się sytuacja finansowa klienta, jego cele, horyzont inwestycji albo możliwości ponoszenia ryzyka. Aktualizacja danych pozwala zweryfikować, czy wcześniejsza ocena nadal odpowiada aktualnej sytuacji.
Dlaczego ankieta MiFID jest potrzebna przed rekomendacją inwestycyjną?
Ankieta MiFID pozwala zebrać informacje niezbędne do oceny, czy określona usługa lub instrument finansowy jest odpowiedni dla konkretnego klienta. Uwzględniane są między innymi wiedza i doświadczenie inwestycyjne, sytuacja finansowa, zdolność do ponoszenia strat, cele inwestycyjne oraz poziom akceptowanego ryzyka.
